Trądzik to problem, który dotyka wiele osób, niezależnie od wieku, a jego obecność na skórze często wiąże się z dyskomfortem i obniżeniem pewności siebie. Wiem, jak frustrujące może być poszukiwanie skutecznych rozwiązań, dlatego przygotowałam ten kompleksowy poradnik. Znajdziesz w nim sprawdzone wskazówki, które pomogą Ci zrozumieć mechanizmy powstawania trądziku i wdrożyć świadomą, systematyczną pielęgnację, prowadzącą do widocznej poprawy wyglądu i zdrowia Twojej cery.
Skuteczna pielęgnacja cery trądzikowej wymaga systematyczności i odpowiedniej wiedzy.
- Trądzik wynika z nadprodukcji sebum i nieprawidłowego złuszczania naskórka, dotykając zarówno młodzież, jak i dorosłych.
- Kluczowe etapy pielęgnacji to delikatne oczyszczanie, tonizacja, stosowanie aktywnych serum, nawilżanie i codzienna ochrona SPF.
- Unikaj agresywnych produktów, wysuszania skóry, mechanicznych peelingów i samodzielnego wyciskania zmian.
- Dieta ma znaczenie ogranicz cukier i produkty o wysokim IG, włącz cynk i kwasy omega-3.
- W przypadku zaawansowanych zmian lub braku poprawy, niezbędna jest konsultacja z dermatologiem lub kosmetologiem.
Dlaczego Twoja skóra potrzebuje specjalistycznej troski? Zrozumieć cerę trądzikową
Zanim przejdziemy do konkretnych kroków pielęgnacyjnych, musimy zrozumieć, co tak naprawdę dzieje się z cerą trądzikową. Moje doświadczenie pokazuje, że świadomość mechanizmów stojących za powstawaniem niedoskonałości to klucz do skutecznego działania. Bez tej wiedzy, pielęgnacja może być chaotyczna i nieskuteczna, a przecież zależy nam na trwałych efektach.
Skąd bierze się problem? Główne przyczyny powstawania trądziku
Trądzik to złożone schorzenie skóry, którego głównymi przyczynami są nadprodukcja sebum przez gruczoły łojowe oraz nieprawidłowe złuszczanie naskórka. W normalnych warunkach martwe komórki skóry są regularnie usuwane, ale w przypadku cery trądzikowej proces ten jest zaburzony. Prowadzi to do zatykania porów, tworząc idealne środowisko dla rozwoju bakterii Propionibacterium acnes (obecnie Cutibacterium acnes), które naturalnie bytują na skórze. Ich namnażanie się wywołuje stany zapalne, a w konsekwencji zaskórniki (otwarte i zamknięte), grudki, krostki, a nawet bolesne guzki.
Trądzik młodzieńczy a trądzik dorosłych czy na pewno wiesz, z czym walczysz?
Wiele osób myśli o trądziku jako o problemie nastolatków, ale to niepełny obraz. Oczywiście, trądzik młodzieńczy, związany z burzą hormonalną w okresie dojrzewania, jest bardzo powszechny. Jednak coraz częściej spotykamy się z trądzikiem dorosłych, który może pojawić się nawet po 30. roku życia, a nawet później. Trądzik dorosłych często ma podłoże hormonalne, stresowe lub środowiskowe i charakteryzuje się zmianami zlokalizowanymi głównie w dolnej części twarzy na żuchwie, brodzie i szyi. Zrozumienie, z jakim typem trądziku masz do czynienia, jest ważne, ponieważ może wpływać na dobór składników aktywnych i ewentualne leczenie.
Charakterystyka cery problematycznej: nadmiar sebum, zaskórniki i stany zapalne
Cera trądzikowa ma swoje specyficzne cechy, które łatwo rozpoznać. Zazwyczaj jest to skóra, która nadmiernie się świeci, szczególnie w strefie T (czoło, nos, broda), ma widocznie rozszerzone pory, a także boryka się z obecnością różnego rodzaju niedoskonałości. Mówimy tu o zaskórnikach (czyli popularnych "wągrach"), grudkach (niewielkich, twardych wypryskach bez widocznego czopu ropnego), krostkach (z widocznym czopem ropnym), a w cięższych przypadkach bolesnych guzkach i cystach. Niestety, stany zapalne często pozostawiają po sobie nieestetyczne pamiątki w postaci przebarwień pozapalnych (czerwonych lub brązowych plamek) oraz, co gorsza, trwałych blizn.
Fundament zdrowej cery: Codzienna pielęgnacja krok po kroku
Skuteczna walka z trądzikiem to nie jednorazowa akcja, lecz systematyczna i przemyślana rutyna pielęgnacyjna. Moje doświadczenie pokazuje, że konsekwencja w działaniu jest tutaj absolutnie kluczowa. Pamiętaj, że każdy krok ma swoje uzasadnienie i wspiera skórę w drodze do zdrowia i równowagi.
Krok 1: Oczyszczanie jak myć twarz, by pomóc, a nie zaszkodzić?
Oczyszczanie to absolutna podstawa. Powinno być ono delikatne, ale dokładne. Myj twarz dwa razy dziennie rano i wieczorem używając łagodnego żelu lub pianki przeznaczonej do cery trądzikowej. Kluczowe jest, aby produkty te były pozbawione alkoholu i silnych detergentów (np. SLS, SLES), które mogą naruszać barierę hydrolipidową skóry. Zbyt agresywne mycie, pocieranie czy stosowanie gorącej wody to prosta droga do przesuszenia skóry, a paradoksalnie, przesuszona skóra w mechanizmie obronnym zacznie produkować jeszcze więcej sebum, nasilając problem trądziku. Pamiętaj, aby zawsze myć ręce przed dotknięciem twarzy.
Krok 2: Tonizacja czy jest konieczna i co daje Twojej skórze?
Tonizacja nie jest krokiem obowiązkowym w każdej rutynie, ale w przypadku cery trądzikowej może przynieść wiele korzyści. Po umyciu twarzy pH skóry może być lekko zaburzone, a tonik pomaga je przywrócić do naturalnego, lekko kwaśnego poziomu. Przygotowuje również skórę na dalsze etapy pielęgnacji, zwiększając wchłanianie składników aktywnych. Polecam wybierać toniki lub hydrolaty o działaniu łagodzącym, nawilżającym i antybakteryjnym, np. z oczaru wirginijskiego, zielonej herbaty czy hydrolat różany. Unikaj tych z alkoholem!
Krok 3: Serum z misją specjalną ukierunkowane działanie na niedoskonałości
Serum to skoncentrowany produkt, który zawiera wysokie stężenie składników aktywnych, mających za zadanie celowanie w konkretne problemy skóry. W przypadku cery trądzikowej, serum może pomóc w regulacji wydzielania sebum, redukcji stanów zapalnych, zmniejszeniu widoczności porów czy rozjaśnianiu przebarwień. Na tym etapie możemy wprowadzić takie składniki jak kwasy (np. salicylowy, azelainowy), niacynamid czy retinoidy. Pamiętaj, aby wybierać serum dopasowane do Twoich aktualnych potrzeb i zawsze stosować je na oczyszczoną i stonizowaną skórę.
Krok 4: Nawilżanie dlaczego to najważniejszy (i często pomijany) element układanki?
To jeden z najbardziej niedocenianych, a jednocześnie najważniejszych kroków w pielęgnacji cery trądzikowej! Wiele osób z trądzikiem obawia się nawilżania, myśląc, że to tylko pogorszy problem przetłuszczania. Nic bardziej mylnego! Przesuszona skóra, pozbawiona odpowiedniego nawilżenia, zaczyna bronić się, produkując jeszcze więcej sebum, co w efekcie nasila trądzik. Wybieraj lekkie, beztłuszczowe, niekomedogenne (czyli niezatykające porów) kremy nawilżające. Szukaj w nich składników takich jak kwas hialuronowy, ceramidy, gliceryna czy pantenol, które nawilżą i wzmocnią barierę ochronną skóry bez obciążania jej.Krok 5: Ochrona SPF 365 dni w roku Twój sojusznik w walce z przebarwieniami
Ochrona przeciwsłoneczna to absolutny must-have dla każdego, a w przypadku cery trądzikowej podstawa! Promieniowanie UV nie tylko nasila stany zapalne, ale przede wszystkim powoduje powstawanie i utrwalanie się trudnych do usunięcia przebarwień pozapalnych. Dodatkowo, jeśli stosujesz kwasy czy retinoidy (o których za chwilę), Twoja skóra staje się znacznie bardziej wrażliwa na słońce, a brak odpowiedniej ochrony może przynieść więcej szkody niż pożytku. Stosuj krem z filtrem SPF 30 lub 50 każdego dnia, niezależnie od pogody, nawet w pochmurne dni i zimą. Wybieraj lekkie formuły, które nie zapychają porów.Pielęgnacja poranna vs. wieczorna jak mądrze rozplanować swoją rutynę?
Pielęgnacja cery trądzikowej wymaga dwutorowego podejścia, ponieważ skóra ma inne potrzeby w ciągu dnia i nocy. Mój harmonogram zawsze uwzględnia te różnice, aby maksymalnie wykorzystać potencjał składników aktywnych i zapewnić skórze optymalne warunki do regeneracji i ochrony.
Poranek: Skup się na ochronie i lekkim nawilżeniu
Poranna rutyna ma za zadanie przygotować skórę na wyzwania dnia zanieczyszczenia, makijaż i promieniowanie słoneczne. Zaczynamy od delikatnego oczyszczenia twarzy łagodnym żelem lub pianką. Następnie, jeśli czujesz taką potrzebę, możesz użyć toniku. Kolejnym krokiem jest lekkie serum, np. z witaminą C, która działa antyoksydacyjnie i rozjaśniająco, lub niacynamidem, który reguluje sebum. Na to nakładamy lekki krem nawilżający, a absolutnie na koniec obowiązkowo krem z filtrem SPF. Pamiętaj, aby dać każdemu produktowi chwilę na wchłonięcie, zanim nałożysz kolejny.
Wieczór: Czas na dogłębne oczyszczenie i aktywne składniki naprawcze
Wieczorna pielęgnacja to czas na dogłębne oczyszczenie skóry z zanieczyszczeń i makijażu, a także na wprowadzenie składników aktywnych, które będą działać podczas snu. Jeśli nosisz makijaż lub filtry UV, zacznij od dwuetapowego oczyszczania najpierw olejek lub płyn micelarny, a następnie żel do mycia twarzy. Po oczyszczeniu użyj toniku, a następnie przejdź do serum z aktywnymi składnikami, takimi jak kwasy (np. salicylowy, azelainowy) lub retinoidy. Na koniec nałóż bogatszy krem nawilżający, który wspomoże regenerację skóry w nocy. Noc to czas, kiedy skóra intensywnie się odbudowuje, więc warto dostarczyć jej odpowiednie wsparcie.
Skarbnica wiedzy o składnikach aktywnych co naprawdę działa na trądzik?
Wybór odpowiednich składników aktywnych to klucz do sukcesu w pielęgnacji cery trądzikowej. Na rynku jest mnóstwo produktów, a ja pomogę Ci rozszyfrować, które z nich naprawdę działają i jak je stosować, aby czerpać z nich maksymalne korzyści.
Kwasy w walce z niedoskonałościami: Salicylowy, Azelainowy, Migdałowy którego potrzebujesz?
Kwas salicylowy (BHA): To mój ulubieniec w walce z zaskórnikami! Jest lipofilowy, co oznacza, że doskonale rozpuszcza się w tłuszczach i dzięki temu wnika głęboko w pory, oczyszczając je od środka. Działa przeciwzapalnie i antybakteryjnie, co czyni go idealnym na zaskórniki otwarte i zamknięte oraz stany zapalne.
Kwas azelainowy: Ten kwas to prawdziwy multitasker, szczególnie polecany dla skór wrażliwych i skłonnych do rumienia. Działa przeciwbakteryjnie, przeciwzapalnie, a także rozjaśnia przebarwienia pozapalne i redukuje zaczerwienienia. Jest świetną alternatywą dla tych, którzy nie tolerują innych, silniejszych kwasów.
Kwas migdałowy (AHA): Należy do grupy kwasów AHA, ale jest znacznie łagodniejszy niż np. kwas glikolowy. Charakteryzuje się delikatnym działaniem złuszczającym, antybakteryjnym i rozjaśniającym. Jest dobrym wyborem na początek przygody z kwasami, a także dla skór wrażliwych, które potrzebują odnowy bez silnego podrażnienia.
Kwas glikolowy (AHA): To silniejszy kwas z grupy AHA, który działa intensywnie złuszczająco i stymuluje odnowę komórkową. Może być bardzo skuteczny w poprawie tekstury skóry i redukcji przebarwień, ale dla cery trądzikowej z aktywnymi stanami zapalnymi lub bardzo wrażliwej może okazać się zbyt drażniący. Zawsze zaczynaj od niskich stężeń i obserwuj reakcję skóry.
Niacynamid: Twój wielozadaniowy bohater w regulacji sebum i łagodzeniu stanów zapalnych
Niacynamid, czyli witamina B3, to składnik, który powinien znaleźć się w pielęgnacji każdej cery trądzikowej. Jest to prawdziwy bohater, ponieważ działa wielokierunkowo: reguluje pracę gruczołów łojowych, zmniejszając nadmierne wydzielanie sebum, co przekłada się na mniejszą widoczność porów. Dodatkowo, ma silne działanie przeciwzapalne, łagodząc zaczerwienienia i podrażnienia. Wzmacnia również barierę ochronną skóry, co jest niezwykle ważne dla cery osłabionej trądzikiem. Jest dobrze tolerowany przez większość typów skóry, co czyni go wszechstronnym i bezpiecznym wyborem.Retinoidy (Retinol, Retinal): Jak bezpiecznie wprowadzić je do pielęgnacji i odmienić swoją cerę?
Retinoidy, takie jak retinol czy retinal, to jedne z najskuteczniejszych składników w walce z trądzikiem i oznakami starzenia. Działają poprzez normalizowanie procesu złuszczania naskórka, co zapobiega zatykaniu porów i redukuje zaskórniki. Mają także działanie przeciwzapalne i stymulują produkcję kolagenu. Wprowadzanie retinoidów do pielęgnacji wymaga jednak ostrożności i cierpliwości. Zawsze zaczynaj od najniższych stężeń, stosuj je stopniowo (np. 2-3 razy w tygodniu na noc) i bezwzględnie pamiętaj o codziennej, wysokiej ochronie przeciwsłonecznej w ciągu dnia. Skóra potrzebuje czasu, aby przyzwyczaić się do retinoidów, a początkowo mogą wystąpić podrażnienia czy przesuszenie.
Cynk, ceramidy, wąkrota azjatycka: Składniki wspierające, które ukoją i wzmocnią Twoją skórę
Cynk: Ten pierwiastek śladowy ma udowodnione działanie antybakteryjne, przeciwzapalne i regulujące wydzielanie sebum. Często znajdziesz go w produktach do cery trądzikowej, zarówno w formie kosmetyków, jak i suplementów.
Ceramidy: Są naturalnym składnikiem bariery ochronnej skóry. Wzmacniają ją, zapobiegając utracie nawilżenia i chroniąc przed szkodliwymi czynnikami zewnętrznymi. Ich obecność w kosmetykach jest kluczowa dla odbudowy i ukojenia skóry trądzikowej, często osłabionej aktywnymi składnikami.
Wąkrota azjatycka (Centella Asiatica): To roślina o niezwykłych właściwościach łagodzących, regenerujących i wspomagających gojenie się skóry. Doskonale sprawdza się w przypadku podrażnień, zaczerwienień i przyspiesza procesy naprawcze, co jest nieocenione w pielęgnacji cery trądzikowej.
Najczęstsze błędy pielęgnacyjne, które sabotują Twoje wysiłki (i jak ich unikać)
Nawet najlepsze składniki aktywne i najdroższe kosmetyki nie przyniosą oczekiwanych rezultatów, jeśli popełniasz podstawowe błędy w pielęgnacji. Z mojego doświadczenia wynika, że świadomość tych pułapek i ich unikanie to często połowa sukcesu w walce o zdrową cerę.
Pułapka nadmiernego wysuszania: Dlaczego kosmetyki z alkoholem to Twój wróg?
To jeden z najczęstszych błędów! Wiele osób z cerą trądzikową, widząc jej przetłuszczanie, sięga po agresywne, wysuszające produkty, często zawierające alkohol w wysokim stężeniu. Chwilowo dają one uczucie ściągnięcia i matu, ale w dłuższej perspektywie działają destrukcyjnie. Alkohol narusza barierę hydrolipidową skóry, prowadząc do jej przesuszenia, podrażnienia i osłabienia. Skóra, broniąc się przed utratą wilgoci, zaczyna produkować jeszcze więcej sebum, co tylko nasila problem trądziku. Zamiast tego, postaw na łagodne, nawilżające formuły.
Agresywne peelingi mechaniczne: Dlaczego pogarszają stan cery i co stosować w zamian?
Gruboziarniste peelingi mechaniczne, zawierające drobinki, mogą wydawać się skuteczne w usuwaniu martwego naskórka, ale dla cery trądzikowej są prawdziwym sabotażem. Mogą podrażniać aktywne stany zapalne, roznosić bakterie po całej twarzy i prowadzić do powstawania nowych zmian. Zamiast nich, wybieraj delikatne peelingi enzymatyczne, które rozpuszczają martwy naskórek bez konieczności tarcia, lub peelingi z kwasami (np. migdałowym, salicylowym) w odpowiednio dobranym stężeniu. Są one znacznie bezpieczniejsze i skuteczniejsze w długofalowej perspektywie.
Wyciskanie pryszczy: Prosta droga do blizn i przebarwień
Wiem, że to kuszące, ale samodzielne wyciskanie zmian trądzikowych to jeden z najgorszych błędów, jakie możesz popełnić! Po pierwsze, często nie usuwasz całej zawartości zmiany, a jedynie rozprzestrzeniasz bakterie w głębsze warstwy skóry, co prowadzi do większych i bardziej bolesnych stanów zapalnych. Po drugie, i co gorsza, wyciskanie to prosta droga do powstawania trudnych do usunięcia, długotrwałych przebarwień pozapalnych oraz, co najgorsze, trwałych blizn. Jeśli masz problem z samodzielnym oczyszczaniem, lepiej udaj się do kosmetologa, który wykona to w higienicznych warunkach.
Pomijanie kremu z filtrem: Błąd, za który Twoja skóra zapłaci w przyszłości
Powtórzę to jeszcze raz, bo to niezwykle ważne: pomijanie kremu z filtrem to błąd, który będzie Cię kosztował! Brak codziennej ochrony przeciwsłonecznej nie tylko nasila stany zapalne, ale przede wszystkim sprawia, że przebarwienia pozapalne stają się ciemniejsze, trudniejsze do usunięcia i utrzymują się na skórze znacznie dłużej. Co więcej, promieniowanie UV uszkadza włókna kolagenowe i elastynowe, przyspieszając starzenie się skóry. Jeśli stosujesz aktywne składniki, takie jak kwasy czy retinoidy, ochrona SPF jest absolutnie krytyczna, aby uniknąć podrażnień i poparzeń słonecznych.
Twoja dieta ma znaczenie: co jeść, a czego unikać, by cieszyć się lepszą cerą?
Choć pielęgnacja zewnętrzna jest niezwykle ważna, nie możemy zapominać, że skóra jest odzwierciedleniem tego, co dzieje się wewnątrz naszego organizmu. Moje obserwacje i liczne badania potwierdzają, że dieta, choć nie jest jedynym czynnikiem, ma znaczący wpływ na stan cery trądzikowej. Warto przyjrzeć się swojemu talerzowi.
Cukier i wysoki indeks glikemiczny: cichy winowajca zaostrzeń trądziku
Produkty o wysokim indeksie glikemicznym (IG), takie jak słodycze, białe pieczywo, słodzone napoje czy fast foody, mogą być cichym winowajcą zaostrzeń trądziku. Ich spożycie prowadzi do gwałtownych skoków poziomu cukru we krwi, a w konsekwencji do zwiększonej produkcji insuliny. Insulina z kolei wpływa na gospodarkę hormonalną, stymulując produkcję androgenów, które mogą nasilać wydzielanie sebum i procesy zapalne w skórze. Ograniczenie cukru i produktów o wysokim IG to jeden z pierwszych kroków, które polecam moim klientom.
Kontrowersje wokół nabiału: czy mleko faktycznie szkodzi?
Kwestia nabiału w kontekście trądziku jest dość kontrowersyjna i indywidualna. U niektórych osób mleko i jego przetwory (szczególnie odtłuszczone) mogą zaostrzać zmiany trądzikowe, prawdopodobnie ze względu na zawartość hormonów i czynników wzrostu. Nie jest to jednak reguła i nie każdy reaguje w ten sam sposób. Jeśli podejrzewasz, że nabiał może być problemem w Twoim przypadku, zasugerowałabym obserwację własnego organizmu i ewentualne wykluczenie go z diety na próbę (np. na 3-4 tygodnie), aby sprawdzić, czy nastąpi poprawa. Pamiętaj, aby w razie wykluczenia nabiału zadbać o odpowiednie źródła wapnia.
Produkty, które warto włączyć do diety: cynk, kwasy omega-3 i antyoksydanty
Na szczęście istnieją również produkty, które wspierają zdrowie skóry trądzikowej i warto włączyć je do codziennej diety:
Cynk: Ten minerał ma silne działanie przeciwzapalne i regulujące wydzielanie sebum. Znajdziesz go w pestkach dyni, orzechach, owocach morza, jajach i chudym mięsie.
Kwasy omega-3: Mają udowodnione działanie przeciwzapalne, co jest niezwykle ważne w przypadku trądziku. Bogate w nie są tłuste ryby morskie (łosoś, makrela, sardynki), siemię lniane, olej lniany i orzechy włoskie.
Antyoksydanty: Witaminy A, C, E oraz inne antyoksydanty chronią komórki skóry przed uszkodzeniami i wspierają jej regenerację. Znajdziesz je w świeżych warzywach i owocach, zwłaszcza tych o intensywnych kolorach.
Pełnoziarniste produkty zbożowe: W przeciwieństwie do produktów o wysokim IG, pełnoziarniste pieczywo, brązowy ryż czy kasze mają niski indeks glikemiczny i pomagają stabilizować poziom cukru we krwi.
Kiedy domowa pielęgnacja to za mało? Sygnały, że pora na wizytę u specjalisty
Mimo najlepszych chęci i systematycznej pielęgnacji, czasami domowe metody i kosmetyki to za mało. W niektórych przypadkach trądzik wymaga profesjonalnego wsparcia zarówno ze strony kosmetologa, jak i dermatologa. Warto wiedzieć, kiedy należy szukać pomocy eksperta, aby nie dopuścić do pogorszenia stanu skóry i powstawania trwałych blizn.
Jakie profesjonalne zabiegi w gabinecie kosmetologicznym mogą wspomóc walkę z trądzikiem?
Gabinet kosmetologiczny oferuje szereg zabiegów, które mogą znacząco wspomóc walkę z trądzikiem, zwłaszcza gdy domowa pielęgnacja potrzebuje wzmocnienia:
Peelingi chemiczne: Wykonywane przez specjalistę z kwasami w wyższych stężeniach (np. salicylowy, azelainowy, migdałowy) niż te dostępne w kosmetykach domowych. Skutecznie złuszczają naskórek, oczyszczają pory i redukują stany zapalne.
Peeling kawitacyjny: Delikatne oczyszczanie skóry za pomocą ultradźwięków. Jest to zabieg bezbolesny, który pomaga usunąć martwe komórki naskórka i odblokować pory, nie podrażniając skóry.
Mikrodermabrazja: Mechaniczne złuszczanie naskórka za pomocą specjalnej głowicy. Jest skuteczna w poprawie tekstury skóry i redukcji drobnych blizn, ale należy ją wykonywać tylko przy braku aktywnych stanów zapalnych.
Oczyszczanie manualne: Choć często budzi kontrowersje, wykonane przez doświadczonego kosmetologa w higienicznych warunkach, może być skuteczne w usuwaniu zaskórników i prosaków, które trudno usunąć domowymi sposobami.
Przeczytaj również: Blada cera: Jaki kolor włosów wydobędzie Twoje piękno?
Trądzik o ciężkim przebiegu: Kiedy dermatolog jest niezbędny?
W niektórych sytuacjach konsultacja z dermatologiem jest absolutnie niezbędna i nie należy jej odkładać. Jeśli zauważysz u siebie którykolwiek z poniższych sygnałów, umów się na wizytę:
- Brak poprawy po kilku miesiącach systematycznej i świadomej pielęgnacji domowej.
- Trądzik o ciężkim przebiegu, charakteryzujący się licznymi, głębokimi, bolesnymi guzkami, cystami lub ropniami.
- Ryzyko powstawania głębokich i trwałych blizn potrądzikowych.
- Podejrzenie trądziku hormonalnego, zwłaszcza jeśli zmiany pojawiają się w dolnej części twarzy, są bolesne i nasilają się przed miesiączką.
- Konieczność wdrożenia leczenia farmakologicznego, np. antybiotyków doustnych lub miejscowych, leków hormonalnych, a w najcięższych przypadkach izotretynoiny.
